Bağlantı Elemanlarını Yeniden Kullanırken Yağlamanın Etkileri

Yeniden Kullanımda Ön Yük (Preload) Ne Olur?

Birçok uygulamada, cıvatalar ve somunlar işlem sonrası iyi durumda oldukları sürece yeniden kullanılması yaygındır. Ancak, yeniden kullanım esnasında bağlantıdaki ön yükün (preload) ne olacağı her zaman dikkate alınmaz.

Sıkma işlemi sırasında, erkek ve dişi dişler ile cıvata başı/somun altındaki yüzeyler arasında sürtünme meydana gelir ve bu durum aşınmaya yol açar. Sonuç olarak, sürtünme katsayısı artar ve daha düzensiz bir hâl alır.

Cıvatalı bağlantılarda, sürtünme dağılımı (friction scatter) montaj sırasında doğal olarak oluşur ve yağlamasız montajlarda oldukça büyük olabilir. Bağlantı elemanları yeniden kullanıldığında ve belirli bir torkla sıkıldığında, uygulanan torkun daha fazlası sürtünmeyi yenmek için harcanır ve gerekli ön yük (preload) elde etmek için daha azı kullanılır. Her sonraki yeniden kullanımda ise ön yük giderek azalır ve doğruluğu düşer. Bu durum, tasarımcının uygulama için belirlediği ön yük aralığını koruyarak yeterli bağlama kuvveti (clamp force) sağlaması gerektiğinde sorun yaratabilir. Sonuç olarak, ön yük bağlantıya uygulanan çalışma yükünü (working load) karşılamayacak seviyeye düşebilir ve bağlantı arızalanabilir.

Bağlantı elemanı her kullanım öncesi yağlandığında, sürtünme azalır ve tork-ön yük (torque-to-load) oranı iyileşir; ayrıca sürtünme dağılımı (friction scatter) da azalır ve ön yükün doğruluğu artar.
Buradaki grafik, kuru montaj ile yağlanmış montaj arasındaki tork-ön yük (torque-to-load) davranışını göstermektedir. Kuru sürtünmede ön yükteki (preload) dağılımın fazla olduğu görülmektedir, ancak basit bir yağlayıcı dokunuşuyla bu dağılımın değişkenliği azaltılabilir.

Yağlama ile ilgili üretici talimatları önceliklidir ve mutlaka uygulanmalıdır. Cıvatanın veya sıkılan parçaların zarar görmesini önlemek için torkun azaltılması gerekebilir.